Algoritmes maken de uitvoering van overheidsbeleid een stuk effectiever, maar de Belastingdienst en Dienst Toeslagen gaan niet goed om met privacyrisicos voor burgers. Ook andere risicos zijn nog onvoldoende afgedekt. Dat zegt de Algemene Rekenkamer na het controleren van drie algoritmes.

Dienst Toeslagen gebruikt een algoritme om persoonlijke begeleiding aan te bieden aan ouders die door terugbetalingen van de kinderopvangtoeslag in problemen dreigen te komen. Het systeem zoekt mensen die, ten opzichte van hun inkomen, veel moeten terugbetalen () en dus waarschijnlijk hulp kunnen gebruiken. De dienst heeft hiermee al 7.885 ouders benaderd om hulp aan te bieden. Naar schatting komt 80 tot 90% hiervan voort uit het algoritme. Zonder het algoritme zou Dienst Toeslagen de extra persoonlijke begeleiding niet kunnen aanbieden. Dan zouden de financiële problemen van deze gezinnen wellicht nog groter kunnen worden.

Privacy ouders kinderopvangtoeslag niet goed beschermd

Het algoritme heeft dus grote toegevoegde waarde, maar veel risico’s worden niet goed beheerst. Zo voldoet het algoritme niet aan de AVG. Gevoelige gegevens van een kwetsbare groep ouders zijn daarmee niet goed beschermd. Bovendien is de Rekenkamer bezorgd dat informatie van de ouders die voortkomt uit het aanbieden van hulp, vervolgens door Dienst Toeslagen ook kan worden gebruikt om ze bijvoorbeeld te controleren op fraude. Het algoritme maakt geen direct onderscheid op basis van discriminerende kenmerken, maar het is toch ook niet uitgesloten dat de ene groep meer of minder kans heeft om hulp aangeboden te krijgen dan de andere. Dienst Toeslagen is onlangs begonnen om het systeem te verbeteren.

Belastingdienst voorkomt half miljoen schade

De Rekenkamer controleerde  ook een algoritme van de Belastingdienst dat helpt carrouselfraude vroeg op te sporen. Carrouselfraude is een vorm van fraude waarbij een bedrijf geen btw hoeft te betalen, maar die wél terugkrijgt van de Belastingdienst. De Belastingdienst is tevreden met het algoritme: de dienst schat in dankzij het algoritme € 522.000 aan schade te hebben voorkomen.
Tegelijkertijd zijn ook hier een aantal belangrijke punten niet op orde. Net als bij Toeslagen voldoet het algoritme niet aan de AVG en worden persoonsgegevens onvoldoende beschermd. Verder wordt de werking onvoldoende gevolgd en zijn de doelstellingen onduidelijk. Hierdoor bestaat het risico dat het algoritme minder kan gaan presteren dan bedoeld, zonder dat de Belastingdienst dit op tijd merkt en bij kan sturen. De minister van Financiën herkent de bevindingen bij zowel de Dienst Toeslagen als de Belastingdienst. Hij geeft aan de risico’s van algoritmes beter te willen beheersen.

UWV heeft algoritme grotendeels op orde

Burgers die werkloos worden kunnen een WW-uitkering aanvragen bij UWV. In 2024 ontvingen ongeveer 384.000 personen een WW-uitkering. In totaal werd hiervoor € 3.418 miljoen euro uitgekeerd. Voor het recht op een WW-uitkering moet aan verschillende voorwaarden worden voldaan.

Deze versturen we 3-4x per jaar.