Dat gemeenten willen experimenteren met nieuwe technologie is begrijpelijk. Ze hebben ook de, morele, verplichting naar burgers om zo effectief mogelijk de grote uitdagingen van deze tijd aan te pakken. Maar experimenteren met technologie mag niet betekenen dat geexperimenteerd wordt met de rechten en vrijheden van inwoners.

Gemeentebesturen passen steeds vaker (nieuwe) technologieen toe in de openbare ruimte. Via meters, sensoren, en camera s worden bewegingen, gedrag en (stem)geluid opgevangen en geanalyseerd. In slimme stad-projecten worden slimme prullenbakken en lantaarnpalen, huurfietsen met sensoren, en verkeersmeters geplaatst. Data van en informatie over inwoners wordt zo steeds sneller en efficienter vanuit de publieke ruimte doorgegeven aan de gemeente. In zogeheten levende laboratoria (living labs) worden grote hoeveelheden technologie geinstalleerd in een bepaalde buurt of wijk, en ook de zogeheten tweelingsteden (twin cities) duiken steeds vaker op. In Twin City Eindhoven zullen ambtenaren bijvoorbeeld via dashboards de data afkomstig van sensoren en meters uit de publieke ruimte kunnen bekijken en analyseren. Technologie raakt op deze manier steeds verder verweven met de leefomgeving van inwoners, en beinvloedt steeds meer de manier waarop mensen zich gedragen en bewegen in de openbare ruimte.

Het is begrijpelijk dat gemeentebesturen de vruchten willen plukken van digitale mogelijkheden. Sinds de decentralisatie hebben zij meer taken gekregen en niet altijd voldoende budget om deze goed uit te voeren. Bedrijven beloven van alles aan gemeentebesturen met slimme stad-producten, bijvoorbeeld een app om ondermijning integraal aan te pakken, sensoren om afvalproblemen te verhelpen of meters om verkeersproblemen op te lossen. Vaak zijn deze producten as a service, een ander woord voor op abonnementsbasis. Gemeenten zouden zo volledig worden ontzorgd. Het is verleidelijk voor gemeentebesturen om hierin mee te gaan in hun drang naar efficientie.

Maar hoe efficient technologische toepassingen ook kunnen zijn, er kleven grote risico s aan. Dit zijn niet alleen risico s die te maken hebben met databeveiliging of het gebrek daaraan. Slimme stad-toepassingen kunnen ook de gelijk(waardig)heid van mensen onder druk zetten en hun persoonlijke autonomie inperken. Ze zijn bovendien niet altijd democratisch geborgd, en gemeentebesturen dreigen door slimme stad-toepassingen grip verliezen op wat met de data van inwoners gebeurt. Drie principes staan in het bijzonder onder druk in de slimme stad.

Deze versturen we 3-4x per jaar.