Zes topwetenschappers worden dit jaar geëerd met een Spinoza- of Stevin­premie, waaronder mediahoogleraar José van Dijck. Het internet had ooit de belofte van vrijheid.

Ik ben met de technologie meegegroeid”, zegt José van Dijck. Ze begon in Utrecht met een studie literatuurwetenschap en heeft nu, vlak achter de Dom, een prachtige werkplek en veel vrijheid om invulling te geven aan het thema dat haar als universiteitshoogleraar is toevertrouwd: media en digitale samenleving.

In de decennia die liggen tussen haar afstuderen en deze aanstelling, werkte Van Dijck aan de universiteiten van Californië, Groningen, Maastricht en lange tijd aan die van Amsterdam. En ze was president van de KNAW, de Koninklijke Akademie van Wetenschappen.

Toen ze haar loopbaan begon, moest het world wide web nog worden uitgevonden. En nu leven we in een samenleving die ‘in de cloud hangt’, die wordt gemaakt en beheerst door grote platforms van giganten als Google, Facebook, Apple en Alibaba.

Platformisering heet dat. Het is het centrale thema van Van Dijcks onderzoek. Ze werkt samen met informatici, juristen, economen en gedragswetenschappers in onderzoek naar de invloed van online platforms op de samenleving. Toch iets heel anders dan de literatuurwetenschap waarmee ze begon. Vandaar dat meegroeien met de technologie.

“Internet kwam nog maar net op toen, maar je kon wel zien dat het groot ging worden. Nu, een paar decennia later, zijn er platforms die in alle sectoren en hoeken van de samenleving de informatiestromen beheersen. En het gaat niet alleen om die platforms, de digitale infrastructuur, maar ook om de algoritmes en de data. We staan voor de vraag wie richting moet geven aan die platformisering. De markt? De overheid? De burger en zijn onafhankelijke organisaties?”

Deze versturen we 3-4x per jaar.