Nederlandse burgers zijn zich in toenemende mate bewust van de rol van algoritmen binnen de overheid, maar ervaren tegelijkertijd een gebrek aan grip en transparantie. Ruim 6 op de 10 respondenten weten dat algoritmen worden ingezet bij besluitvorming, maar liefst 74 procent vindt dat de overheid hier niet helder over communiceert. Dit blijkt uit een analyse die Highberg liet uitvoeren onder 1008 Nederlanders door onderzoeksbureau No Ties.

Op de vraag of men zelf ooit te maken heeft gehad met geautomatiseerde besluitvorming door de overheid, zegt 14 procent dit meerdere keren te hebben ervaren, en nog eens 7 procent één keer. Een ruime meerderheid van 73 procent weet echter niet of dit het geval is geweest. Die onduidelijkheid over het gebruik van algoritmen vertaalt zich in een sterke behoefte aan transparantie. Maar liefst 94 procent van de respondenten geeft aan het (soms of altijd) belangrijk te vinden om te begrijpen hoe een geautomatiseerd besluit tot stand komt. Tegelijkertijd denkt 45 procent dat het moeilijk of zelfs onmogelijk is om bezwaar te maken tegen een beslissing waarbij een algoritme is gebruikt.

Vertrouwen overheid staat onder druk
Ook het bredere vertrouwen in de overheid staat onder druk. Een overweldigende 74 procent van de ondervraagden vindt dat de overheid onvoldoende duidelijk is over het gebruik van algoritmen. Slechts 15 procent heeft het vertrouwen dat deze technologie eerlijk wordt ingezet. Daarnaast leeft er veel onvrede over de omgang met persoonlijke gegevens. Iets meer dan de helft van de respondenten (51 procent) wil meer controle over welke gegevens de overheid verzamelt, terwijl 41 procent aangeeft niet te weten welke persoonsgegevens precies worden gebruikt. Slechts 4 procent van de Nederlanders vindt dat zij momenteel voldoende controle hebben over hun eigen data. Op de vraag of de huidige wet- en regelgeving voldoende bescherming biedt tegen misbruik van data en algoritmen, antwoordt slechts 7 procent van de Nederlanders volmondig ‘ja’. Een ruime meerderheid vindt dat er óf verbetering nodig is (36 procent) óf dat bescherming momenteel onvoldoende is (37 procent).

Hoewel het vertrouwen in de communicatie over algoritmen laag is, hechten Nederlanders wel degelijk waarde aan de manier waarop deze technologie wordt ingezet. Transparantie (59 procent), eerlijkheid (57 procent) en privacy (57 procent) worden het vaakst genoemd als de belangrijkste waarden bij het gebruik van algoritmen door de overheid. Efficiëntie volgt pas op enige afstand met 20 procent. Tegelijkertijd blijkt uit de analyse dat burgers het gebruik van data en algoritmen niet per definitie afwijzen: velen zien juist kansen om de samenleving ermee te verbeteren. Vooral toepassingen op het gebied van veiligheid en criminaliteitsbestrijding (53 procent), betere gezondheidszorg (42 procent) en snellere, eerlijkere overheidsdienstverlening (37 procent) worden als veelbelovend beschouwd.

Deze versturen we 3-4x per jaar.