Marleen Stikker, directeur van de Europese onderzoeksinstelling Waag, stond aan de wieg van het internet. Maar haar aanvankelijke enthousiasme maakte plaats voor grote zorgen. Vooral het gebrek aan dataveiligheid gaat haar aan het hart. Maar het tij is te keren. Met meer wetgeving, toezicht en het investeren in openheid en publieke alternatieven.

The sky is the limit begin jaren negentig. Samen met hackers en kunstenaars bouwt Marleen Stikker aan De Digitale Stad (DDS), een van de eerste sociale mediaplatforms op het internet. De gezamenlijke drijfveren zijn democratisering van technologie, creativiteit en het kritisch volgen en benoemen van machtsmisbruik op het internet. De gemeente Amsterdam is een van de eerste overheden die in De Digitale Stad experimenteert met open data. Zo besluit de gemeente het hele bestuurlijke informatiesysteem van de stad via DDS met alle burgers te delen. Stikker zorgt voor de eerste gratis toegangspoort tot DDS, zodat meer mensen toegang krijgen tot het internet.

Data als verdienmodel

Bijna dertig jaar later constateert Stikker – inmiddels directeur van Waag, een Europese onderzoeksinstelling voor technologie en maatschappij – dat alle waarschuwingen over machtsmisbruik in de wind zijn geslagen. En dat we nu tot haar afgrijzen in een nachtmerriescenario terecht zijn gekomen. “Het probleem is dat de handel in persoonlijke data en profielen van mensen niet aan banden is gelegd. Sterker nog, techreuzen hebben van data hun verdienmodel gemaakt. Ze handelen met data van burgers en door gebrekkig toezicht kunnen ze dat bijna zonder consequenties doen. Terwijl de Autoriteit Persoonsgegevens de privacyklachten van burgers niet meer kan bijbenen, blijft de overheid de hand op de knip houden bij de financiering van toezichthouders. En de overheid geeft zelf ook niet het goede voorbeeld, want ministeries en veiligheidsdiensten maken handig gebruik van gaten in de wetgeving en ontwikkelen zich tot big brother.”

Minister van digitale zaken

Wetgeving helpt, stelt Stikker, die sinds maart dit jaar deel uitmaakt van de adviesraad van de Autoriteit Persoonsgegevens. “De Europese privacywetgeving, GDPR – met daarvan afgeleid de AVG – is wereldwijd omarmd. Ook verwacht ik veel van de Wet inzake digitale markten en de Wet inzake digitale diensten, die nu ter goedkeuring bij het Europees Parlement liggen. Met deze wetten kunnen techbedrijven aan banden worden gelegd en kan oneerlijke concurrentie worden tegengegaan. Dat gaat een groot verschil maken.”

Deze versturen we 3-4x per jaar.